VENÜS

Halk arasındaki adı Çoban yıldızı veya Venüs gezegeni hakkında oldukça ilginç özellikleri, Venüs’ün neden en sıcak gezegen olduğunu, neden bu gezegene Dünya’nın ikizi dendiğini ve daha fazlasını aşağıdaki yazıda bulabilirsiniz. Gelin Venüs gezegeninin özelliklerine birlikte bakalım.

Venüs gezegeni, Güneşe en yakın gezegen olan Merkür’den sonra Dünyadan önce gelir. Yani Güneş sisteminde ikinci sırada yer alır. Uzaklık bakımından Merkür’den sonra gelse de en sıcak gezegendir.

En sıcak gezegen olmasının sebebi ise atmosferinin sera etkisi oluşturarak Güneş ışınlarını atmosferinde hapsetmesinden kaynaklıdır. 

Merkür’de ise yok denecek kadar az olan atmosferinden dolayı en sıcak gezegenler sıralamasında ikinci sırada yer alıyor. Merkür hakkında daha fazlası için Merkür yazıma bakabilirsiniz.

Venüs, adını Yunan mitolojisinde güzellik tanrıçası (Eski Roma tanrıçası Venüs) olan Afrodit’ten almıştır. Venüs’ün diğer adı ise Zühre, Çolpan veya Çoban Yıldızı’dır. Venüs yıldızı bazı kaynaklarda akşam yıldızı veya sabah yıldızı olarak da adlandırılır.

Diğer gezegenlere göre garip davranarak kendi etrafında ters dönmektedir. Güneş etrafında 224.7 Dünya gününde dönüşünü tamamlar.

Dünyaya benzediği için Dünyanın ikizi hatta Dünyanın kız kardeşi olarak bilinir. Bu iki gezegenin benzer özellikleri; boyutları, kütleleri ve benzer bileşimleridir. Aynı Dünya gibi katı bir yüzeye ve atmosfere sahiptir. Güneş sisteminde 4 yerberi gezegenden biridir.

Venüs’ün başka isimlendirmeleri ise sabah yıldızı, akşam yıldızı veya tan yıldızı şeklinde olduğundan bahsettim. Bunun nedeni ise Dünyadan bakıldığında Güneş doğmadan veya Güneş battıktan sonra görülmesidir. Bunların yanında gökyüzüne baktığımızda Venüs gezegeni en parlak yıldız olarak dikkat çeker.

VENÜS’ÜN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

VENÜS GEZEGENİ YÜZEY YAPISI

Venüs’ün özellikleri bir çok açıdan Dünyaya benzese de hatta Dünyanın ikizi olarak isimlendirilse de farklı özellikleri yok değil. Venüs yüzeyinde, Merkür veya Ayın yüzeyinden farklı olarak fazla krater bulunmuyor. Bu gözlem Magellan uzay aracı ile gözlemlenmiştir.

Fazla kraterin olmamasının sebebi Venüs’ün kalın atmosferidir. Venüs’ün atmosferi Dünyada olduğu gibi gelen meteorların yeryüzüne ulaşmadan yanmasına sebep oluyor. Meteorlar yanma sonucunda yüzeye ya hiç ya da çok az hasar veriyor.

Mesela Merkür’e çarpacak bir meteor 15 km çapında bir krater oluştururken Venüs’ün yüzeyinde krater oluşturmayı bir kenara bırak atmosferden geçemiyor.

Normalde Merkürde ve Ay yüzeyinde gözlemlendiği kadarıyla Güneş sisteminden çok fazla meteor geçtiği anlaşılıyor. Magellan aracı ise Venüs yüzeyinde 1200’den fazla krater yerine 963 tane küçük boyutlarda krater gözlemlemiştir. 

Dünyada oluşan kraterleri su ve iklim şartları gibi birçok etmen aşındırıyor. Venüste böyle bir durum söz konusu değil. Su en sıcak gezegen olan Venüs’ün yüzeyinde sıvı halde bulunamaz. Bunların yanında rüzgar ve erozyon çok az olduğu için yeryüzü şekilleri bozulmadan durmuştur.

Dünyanın ikizi olan gezegen yüzey yapısı olarak benziyor mu peki. Dünyada olduğu gibi yüksek dağlara sahip değil. Venüs yüzeyinde keskin olmayan yükseltili tepeler ve bir çok çeşitli çukurlar olduğu gözlemlendi. Bir çok yer şekli ise volkanik olaylar sonucunda oluşuyor.

Venüs hakkında bilgi almak için gönderilen Venera 8 uzay aracı gama ışınları ile radyoaktivite ölçümleri yaptı. Sonucunda uranyum, potasyum ve toryum oranlarının Dünya ile aynı oranda olduğunu keşfetti.

Venüs’ün yüzeyinde tepeler ve çukurlardan fazla aktif volkanlar yer alıyor. Yaklaşık Venüs’ün yüzeyinin yarısından fazlasını volkanlar kaplıyor. Yaklaşık 100 km genişliğinde 167 tane yanardağ gözlemleniyor.

VENÜS GEZEGENİ, İÇ YAPISI

Venüs’ün yüzey oluşumu büyük miktarda volkanik faaliyetler sonucunda olmuştur. Yüzeyinde 7000 km uzunluklarında nehirleri, ırmakları andıran su yolları bulunuyor. Su yolları mı? Nasıl olur hani en sıcak gezegen Venüs gezegeniydi diyebilirsiniz okumaya devam.

En sıcak gezegen olan Venüs kaç derece? Güneş’e en yakın gezegen olmasa da yoğun atmosferi nedeniyle Venüsün sıcaklığı 447 dereceleri buluyor. Yani bu gezegende suyun sıvı halde bulunması mümkün değil. Bu su yollarına benzeyen uzunca yapılar su ile oluşmamış ise nasıl oluşmuş olabilir? Kalsiyum karbonat, kalsiyum sülfat veya farklı tuzların bu yolların oluşumunda rol oynadıkları düşünülüyor.

Venüs’e Sovyetler birliğinin yolladığı Venera uzay aracı ile yüzeyde %7-10 civarında kalsiyum ve %1-5 civarında sülfat bulunduğunu keşfetmiştir. Tamam bu tuzlar varsayılana göre yüzeyde bulunuyor ve uzay aracıda kanıtladı. Eee bu nehir tarzı yapıları tuzlar nasıl oluşturdu?

Aslında tuzlar bu yapıları oluşturmadı. Bu tuzların yüzeyde olması bizim için birer kanıt. Hesaplamalara göre bu tuzlar şu anki Venüs sıcaklığından yüzlerce derece daha yüksek derecede erimekte. 

Yani bu tuzlar yeryüzünde bulunuyorsa ve yeryüzü sıcaklığı bu tuzları eritmeye yetmiyorsa demek ki yer altından magma olarak yeryüzüne taşınacağı çıkarımını yapabiliriz. Bilim adamları da bunu destekleyecek varsayımda bulunarak yer kabuğunun bir kaç km altında büyük miktarda erimiş tuzlu magmanın olduğunu söylüyorlar

Bu yer altında yer alan magma esnedikçe üzerinde yer alan ince katman ise buruşuyor. Sonucunda ise su kanallarına benzer eşsiz bir görüntü ortaya çıkıyor.

VENÜS’ÜN ATMOSFERİ

Venüs gezegeni, Merkür’den farklı ve Dünya’ya benzer olarak kalın bir atmosfere sahiptir. Venüs yüzeyinde atmosfer basıncı 90’dır. Bu da Dünyada okyanusun 1 km derinliğindeki basınç ile eşdeğerdir.

Atmosfer bileşenleri olarak Dünyadan farklılık gösteriyor. Dünyanın atmosferi çoğunlukla azot içerirken Venüs’ün atmosferinde karbondioksit yoğunluğu çok fazladır.

Dünya’nın atmosfer katmanları gibi Venüste katmanlar halinde atmosfere sahiptir. Atmosferindeki sülfürik asitten oluşan bir kaç km’lik bulut katmanları büyük ölçüde yüzeyi görmemize engel olmaktadır.

Bu kalın atmosfer Venüs’ün en sıcak gezegen olmasına sebep olan en büyük etkendir. Bu kalın bulutlar gelen güneş ışınlarının çıkmasına izin vermeyip sera etkisi oluşturur. Yüzey sıcaklığı 127°C olması yerine 447°C olmaktadır. Bu sıcaklık kurşunu eritebilecek ölçüdedir.

VENÜS’ÜN TARİHÇESİ

VENÜSÜ NASIL TANIDIK

Çok eski yıllardan beri diğer yıldızlardan farklı davranışları ile bilinen 7 gök cisminden birisidir. O zamanlarda gözlemlenen Güneş, Ay, Venüs, Merkür, Mars, Jüpiter ve Satürn vardı. Ve bu gezegenler o zamanlardan bu zamanlara kültürel bir yere sahip olmuşlardır.

En eski yazılı kaynak olarak 7. Yüzyıllardan kalan Babillilere ait tabletlerde 1700-1400 yılları arasında yapılan Venüs gözlemlerinden bahsediliyor. Eski Yunan kültüründe iki isme sahip olan Venüs gezegeni sabah yıldızı olarak “Phosphorus”, akşam yıldızı olarak “Hesperus” adlarını almıştır.

Galileo Galilei basit teleskop ile 1610 yıllarında Venüs’ü gözlemlemiş. Ve Ayda olduğu gibi Venüs’ün evrelere sahip olduğunu ve buradan da Venüs’ün Güneş etrafında döndüğü çıkarımını yapmıştır.

Rus gökbilimci Mihail Vasilyeviç Lomonosov 1761 yılında Güneş geçişi sırasında, gezegenin kenar çizgisini gözlemledi. Venüs gezegeninin bir atmosfere sahip olacağını öne sürdü.

Amerikalı araştırmacılar W.S. Adams ve T.Dunham 1932 yıllarında kızılötesi ile tayf ölçümü yapmışlar ve Venüs’ün atmosferinin büyük çoğunlukta karbondioksit olduğunu keşfetmişlerdir.

Robert S Richardson 1956 yıllarında gezegenden dönüş yapan ışınlardan Doppler kaymasını ölçmüş ve elde ettiği sonuçlar ile Venüs’ün kendi etrafında ters yöne döndüğünü keşfetmiştir.

Royal Astronomical Society, 14 Eylül 2020’de Venüs’te yüksek miktarda fosfin bulunduğunu belirttiler. Fosfin gazının bulunması ile Venüs’te yaşayan canlıların olabileceğini belirttiler. Fosfin ve fosfin gazı hakkında başka bir yazı hazırlayacağım.

VENÜS’E GÖNDERİLEN UZAY ARAÇLARI

Güneş sisteminde en çok uzay aracının yollandığı gezegen Venüstür. Birçoğu başarısız olsada başarılı bir şekilde Venüs’ün yüzeyine inip bilgi toplayanlarda olmuştur. Çok fazla olduğu için her birini tek tek yazarsam ben, okurken siz sıkılırsınız. O yüzden genel olarak önemli gelişmeler sağlayan uzay araçlarından bahsedicem.

Birçok başarısız olan uzay aracı gönderme denemelerinde bazıları dünyadan çıkamamış bazıları ise kontrolden çıkmış bazılarıyla ise iletişim kopmuştur. İletişimin koptuğu Venera 1 aracı Güneşin etrafında hala dönmektedir.

Mariner 2

İlk Venüsten bilgi sağlayan yani amacına ulaşan uzay aracı Mariner 2 uzay aracıdır. 1962 yıllarında fırlatılan uzay aracı Venüs’ün 35.000 km uzağından geçerek sadece 42 dk gözlem yapabilmiştir. Gözlemleri sonucunda 425 derece sıcaklıkta olduğunu, manyetik alanının olmadığını ve Güneş rüzgarını inceleyerek bize bilgi aktardı. Şu anda Güneş yörüngesinde.

Venera 4

İlk olarak Venüs atmosferinden bilgi sağlayan uzay sondası Venera 4, 12 Haziran 1967’de Dünyanın atmosferinden çıktı.. Uzay aracının taşıdığı 2 termometre, barometre, 11 gaz analiz cihazını yer yüzüne inmeden gökyüzünden bıraktı ve verileri bizlere aktardı. Kendisi ise 25 km yüksekliğe kadar dayanabildi. Yeryüzüne ulaşmadan önce yüksek sıcaklık nedeniyle araç çalışmaz hale geldi. Ve tarihte gezegenler arası yayın ilk defa yapılmış oldu.

Venera 5-6-7

Venera 5 ve Venera 6 uzay araçları Venera 4’e benzer şekilde atmosfere giriş yapmışlar. Fakat aynı şekilde yüksek sıcaklığa dayanamayıp bozulmuşlardır. Atmosferden 50-55 dk’lık veriler toplayarak gönderdi. İki sonda da 36 km yükseltiye kadar olan kısmından fiziksel veriler gönderdi.

Venera 7 uzay aracı 17 Ağustos 1970’da atmosfere giriş yaptı. Atmosfere giriş yaptığı sırada paraşüt arızası yaptı. Paraşüt arızası nedeniyle, İniş yapması gerekirken biraz düşüş yapmış oldu. 60 dakikada yeryüzüne ulaşmak yerine 35 dakikada iniş yaptı. Yeryüzüne ulaşıp bilgi yollayabilen ilk uzay aracı oldu. Elde edilen veriler ise Venüs’ün yüzeyinde sıcaklığın 475 santigrat derece ve atmosfer basıncının 90 olduğuydu.

Mariner 10

Merkür gezegeni için Mariner 10 uzay aracı 3 Kasım 1973’te Dünyanın atmosferinden çıktı. Merkür’e yollanan bu uzay aracı yörünge üzerinde Venüs’ün yakınlarından geçerek Venüs’ün çok sayıda fotoğrafını çekti. Venüs’ün ilk kez mor ötesi bantta görüntüleri elde edildi. Sonucunda Venüs’ün manyetik alanının olmadığını fakat iyonosfer ile Güneş rüzgarının bir şok dalgası oluşturacak şekilde etkileşime girdiği gözlemlendi. Mariner uzay aracından Merkür yazımda Merkür’de neler yaptığını okuyabilirsiniz. 

Daha yazmadığım ve birçok gelişmeye adını yazdıran uzay araçları mevcut. Fakat hepsinden bahsedemedim. Eğer merak ediyorsanız başka bir yazıda uzaya gönderilen araçlardan bahsedebilirim. 

VENÜS ADINI NEREDEN ALDI?

Güneş sisteminde Dünya dışında bütün gezegenler birer mitolojik tanrıya ait. Venüs’ü diğer gezegenlerden farklı ve özel kılan yanı ise Güneş sisteminde sadece ona bir Tanrıça ismi verilmesidir.

Venüs gezegeni gökyüzünde diğer yıldızlara göre kendini daha parlak bir şekilde gösterdiği için Aşk ve Güzellik Tanrıçası olan Afrodit ismi verilmiştir. Bunların dışında, Venüs’ün yüzey şekillerine verilen isimlerde kadın isimleri olmasına özen gösterilmiştir. Venüs gezegeni Yunan Mitolojisinde Afrodit, Babil Mitolojisinde ise İştar olarak bilinir.

Venüs’te kadın ismi verilmeyen tek bir yer vardır. Gezegenin en yüksek dağına İskoç bilim adamı James Clerk Maxwell’in adı verilmiştir.

VENÜS’ÜN DAVRANIŞI – GÖZLEMLENMESİ

VENÜS’ÜN YÖRÜNGESİ

Güneş sisteminde tek Tanrıça ismi alan Venüs diğer gezegenlerden daha farklı olarak hangi özelliği sahip. Diğer gezegenlerden farklı olarak Venüs gezegeni ters yöne dönüyor. Başka bir deyişle, Güneş sisteminde tüm gezegenler kendi ekseni etrafında saat yönünün tersine dönerken Venüs saat yönünde dönmektedir. Dünya’da güneş doğudan doğarken Venüs’te ise coğrafi olarak batıdan doğmaktadır.

Venüs kendi etrafında tam bir tur attığında  243 Dünya günü geçmiş oluyor. Bu süre Venüs’ün bir yılından biraz daha uzun bir süredir. Nasıl yani bir gün bir yıldan daha uzun mu sürüyor? Aynen öyle.

Yani Venüs kendi etrafında bir tur atana kadar Güneş etrafında dönüşünü çoktan tamamlamış oluyor. Bu arada Venüs Güneş etrafında 224 günde dönmektedir. 

Venüs’ün bu şekilde yavaş ve ters bir dönüşe sahip olmasının sebebi nedir? Araştırmacılar, ters eksenin ve yavaşlığının uzun yıllar önce büyük bir asteroidin çarpması sonucunda olduğunu varsayıyorlar.

VENÜS GEZEGENİ, EVRELERİ

Venüste, Dünyanın uydusu Aya benzer bir şekilde evrelere sahiptir. Venüs gezegeni, Dünyadan en uzak konumunda ve Güneşin arkasında olduğu zaman dolun evresinde tüm yüzeyi aydınlık oluyor. Aydınlık bir yeri gözlemlemek kolay olur fakat Venüs en uzak konumda olduğu için gözlemlemek zorlaşıyor.

En sağlıklı gözlem yapılan evre ise uzanım anındadır. Yani Güneş ile Dünya arasında fakat Güneşi kapatmayacak şekilde açılı bir konumda olduğunda yarım daire şeklinde görünüyor. Ve diğer durumlarına göre daha iyi gözlemlenir.

Tam olarak Güneşin önünde yani Güneş ve Dünya arasında kaldığı zaman bize en yakın olduğu konumda olur. Güneşin önüne geçtiği için bizim baktığımız tarafa karanlık yüzü düşmekte aydınlık yüzü her zamanki gibi Güneşe bakmaktadır. Bu noktada Venüs’e baktığımızda hilal şekli görürüz. Dünyaya en yakın konumu bu olmasına rağmen karanlık tarafına baktığımız için Güneş gezegenin gözlemlenmesini engelliyor.

Venüs gezegeni, neden en sıcak gezegen, Venüs’ün özellikleri genel olarak neler gibi konulara değindim. Buraya kadar gelen değerli kurukurgu okurlarının olumlu veya olumsuz yorumlarını aşağıda görmek isterim. Başka yazılarda görüşmek üzere…